Licht dat verder gaat dan verlichten

Een klaslokaal heeft vandaag een andere functie dan het traditionele beeld van rijen banken gericht op een bord. Leerlingen werken individueel, in groep, digitaal, geconcentreerd of juist interactief. Die evolutie vraagt niet alleen om een andere onderwijsvisie en flexibele inrichting, maar ook om een aangepaste benadering van licht. “Een kwaliteitsvolle leeromgeving ontstaat door verschillende factoren in samenhang te bekijken. Verlichting is daar een belangrijk onderdeel van”, vertelt Stefan Van Thillo, Marketing & Operations Lead Benelux bij Zumtobel.

De leeromgeving als geheel

Zumtobel vertrekt daarbij vanuit een bredere kijk op de onderwijsomgeving. “Een goede leeromgeving draait om meer dan de inrichting van een klaslokaal. Ook luchtkwaliteit, temperatuur, akoestiek en visuele kwaliteit bepalen mee hoe leerlingen en leerkrachten een ruimte ervaren. Samen vormen die elementen de binnenmilieukwaliteit, internationaal aangeduid als Indoor Environmental Quality of IEQ. Ze kunnen bijdragen aan het comfort, het welzijn en het functioneren van leerlingen en leerkrachten.”

Visuele kwaliteit gaat daarbij verder dan kunstlicht alleen. Ook daglicht, uitzicht, kleur, contrast en het beperken van verblinding spelen een rol. “Hoewel Zumtobel niet al deze factoren zelf beïnvloedt, nemen we ze wel mee in onze kijk op de leeromgeving. Alleen door ze in samenhang te bekijken, ontstaat een omgeving die verschillende manieren van leren en lesgeven kan ondersteunen.”

Moderne, flexibele onderwijsconcepten

De klassieke aanpak waarbij een lokaal vooral wordt ontworpen rond een vaste verlichtingssterkte, volstaat daarom niet altijd. “Door lichtniveaus, lichtverdeling en kleurtemperatuur te variëren, kunnen verschillende activiteiten in dezelfde ruimte worden ondersteund. Een meer activerende, neutraal witte lichtsituatie kan bijvoorbeeld passen bij geconcentreerd werken, terwijl warmer en zachter licht een rustiger of meer informeel moment ondersteunt.”

Zumtobel koppelt die variatie expliciet aan moderne, flexibele onderwijsconcepten. “Daarbij gaat het niet alleen om de lichtbron zelf. Akoestische armaturen combineren verlichting met geluidsabsorptie en kunnen zo bijdragen aan een omgeving waarin communicatie en geconcentreerd leren gemakkelijker worden. Dat is vooral interessant in scholen met open leerlandschappen, multifunctionele ruimtes en andere hedendaagse onderwijsconcepten.”

De leerkracht krijgt een extra instrument

Dynamische verlichting hoeft bovendien geen ingewikkeld systeem te zijn. “Met vooraf ingestelde lichtscènes kan een leerkracht met een druk op de knop de lichtomgeving aanpassen aan de activiteit. Klassikaal onderwijs, groepswerk, individueel leren of een rustmoment vragen immers niet noodzakelijk dezelfde lichtcondities. Zumtobel ziet de lichtsturing dan ook als een bijkomend instrument voor de leerkracht, vergelijkbaar met andere technologieën die vandaag al in de klas aanwezig zijn.”

Ontwerpen begint vóór de eerste armatuur

Voor Zumtobel begint een goed lichtconcept dan ook niet wanneer het plafond al is afgewerkt. “De verlichting moet vanaf de ontwerpfase worden meegenomen, in samenhang met architectuur, daglicht, inrichting en gebruik. In de praktijk werken we daarom samen met architecten en studiebureaus die bij scholen betrokken zijn. Daglicht blijft daarbij een belangrijk uitgangspunt; kunstlicht moet het natuurlijke licht aanvullen en niet los daarvan worden bekeken.”

Die geïntegreerde benadering geldt voor de volledige schoolomgeving. “Zumtobel positioneert zich met oplossingen voor klaslokalen en cursusruimtes, maar ook voor bibliotheken, sporthallen, aula’s, cafetaria’s, speel- en recreatiezones, circulatieruimtes en buitenomgevingen. Verlichting, sturing, sensoren, noodverlichting en digitale diensten worden daarbij als één geheel bekeken.”

Relighting als belangrijke groeimarkt

Niet alleen nieuwbouw komt in beeld. Voor bestaande scholen is relighting vandaag een belangrijke toepassing. Zumtobel geeft aan dat het momenteel zelfs meer renovatieprojecten dan nieuwbouwprojecten ziet. “Wij hanteren verschillende renovatiestrategieën, van een volledige vervanging tot het gebruik van ombouwsets waarmee bestaande armaturen kunnen worden geüpgraded naar LED en eventueel lichtsturing. Dat beperkt materiaalgebruik en kan tegelijk de lichtkwaliteit en energie-efficiëntie verbeteren.”

Ook daar gaat de ondersteuning verder dan het leveren van armaturen. “Een renovatieproces start met een analyse van de bestaande installatie en vervolgens kijken we naar normen, technische toestand, speciale eisen, sensoren, sturing en noodverlichting. Daarna volgt kwaliteitscontrole en afstelling van de installatie.”

Van advies tot complete oplossing

Die begeleidende rol is een belangrijk onderdeel van de aanpak. Zumtobel kan scholen en partners adviseren bij de keuze en uitwerking van een lichtconcept en biedt ook oplossingen waarbij levering en installatie worden opgenomen. Kortom: Zumtobel staat garant voor een totaalaanbod waarbij planning, verlichting, sturing, service en installatie samenkomen. “Een schoolgebouw wordt in de eerste plaats gezet om leerlingen te laten leren”, vat Stefan Van Thillo het uitgangspunt samen. “Verlichting is daarbij geen detail dat op het einde van het bouwproces wordt toegevoegd, maar een technische én functionele bouwsteen van de leeromgeving. Precies dat bredere verhaal willen wij tijdens de Edubuild Summit onder de aandacht brengen.”