Nieuw innovatiecentrum Vonk bewijst: circulair bouwen begint bij wat er al staat

Renoveren zonder weggooien

Aannemer Beneens is momenteel bezig met een zorgvuldige ontmanteling van het gebouw. Muren worden niet gesloopt, maar uit elkaar gehaald. Materialen worden gesorteerd en geïnventariseerd, waarna bekeken wordt waar ze opnieuw kunnen worden ingezet. De stenen die vrijkomen bij de gedeeltelijke afbraak van de kapel, worden hergebruikt voor de toog van de nieuwe cafetaria. Gerecupereerd hout kan mogelijk dienen als werkblad. Stalen liggers zijn kandidaten voor een vlonderpad. Materialen die in Vonk geen nieuwe bestemming vinden, worden aangeboden aan andere partijen. “Circulariteit begint niet bij de materiaalkeuze, maar bij de manier waarop je naar een gebouw kijkt”, zegt Jens Verley, architect-adviseur bij Kamp C. “Niet alles wat er uitkomt, is afval. Er zit nog veel potentieel in wat er al is.”

Samenwerken vanaf dag één

Een van de bewuste keuzes in dit project was om aannemer, architect en opdrachtgever al vroeg samen aan tafel te brengen, nog voor de uitvoering van start ging. Zo is de visie op hergebruik niet iets wat achteraf wordt opgelegd, maar iets wat alle partijen van bij het begin delen en samen verder ontwikkelen. Ook bij de technieken geldt dat principe: wat er al aanwezig is in het gebouw wordt zoveel mogelijk verbeterd en aangepast aan de noden van vandaag, in plaats van vervangen door iets nieuws. “Door samen te werken als bouwteam zet iedereen elkaar aan om verder te denken”, zegt Sofie Torfs, inhoudelijk manager van Kamp C. “Wij hopen als opdrachtgever dat zowel architecten als aannemers die manier van denken meenemen naar andere projecten. Dat het een automatisme wordt: niet alles weggooien en van nul beginnen, maar eerst kijken naar de bestaande materialen en technieken.”

Van vergeten kantoorgebouw naar bruisend centrum

Het voormalige Infocentrum van Kamp C stond de afgelopen jaren grotendeels leeg. Het gebouw krijgt nu een volledig nieuwe bestemming als Vonk: een ontmoetingsplaats en demonstratiecentrum waar kennisdeling, onderzoek en praktijk rond biogebaseerd en circulair bouwen samenkomen.

Vonk krijgt een auditorium voor ongeveer 140 bezoekers, met hergebruikte zitjes en een houten bank gemaakt door maatwerkbedrijf A-Kwadraat uit gebruikte stuwbalken. Daarnaast komen er in het gebouw ook expositieruimtes, een materialenbibliotheek voor biogebaseerde bouwmaterialen en een cafetaria. Vanuit Vonk zullen er bovendien twee leertrajecten vertrekken, waar middelbare scholieren, studenten en bouwprofessionals meer kunnen leren over de wereld van duurzaam bouwen. “De duurzaamste vierkante meter is vaak degene die er al staat”, vult gedeputeerde Jinnih Beels aan. “Met Vonk tonen we dat je een gebouw niet hoeft af te breken om iets nieuws te creëren. Door maximaal te hergebruiken maken we van deze renovatie een praktijkvoorbeeld voor de hele bouwsector. Zo laat Kamp C opnieuw zien hoe innovatie en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan.”

Het gebouw als proeftuin

Vonk is niet alleen een gebouw voor kennisdeling, het fungeert ook als tentoonstelling. Waar nieuwe materialen nodig zijn, kiest het gebouw consequent voor biogebaseerde en circulaire oplossingen. Zo krijgt de glazen gevel in het midden een draagstructuur uit lokaal hout. Deze wand schermt de cafetaria akoestisch tegelijk af van de expositieruimte. De wand is opgebouwd in een modulair grid, zodat de volledige constructie in principe later één op één elders kan worden opgebouwd. Het schrijnwerk in het gebouw wordt vervaardigd uit kastanjehout en de vloerbekleding in de kapel uit linoleum, opnieuw een natuurlijk materiaal. Daarnaast kunnen bezoekers van Vonk kennismaken met een brede waaier aan demonstraties: van akoestische panelen in mycelium over hennepblokken en leempleister tot cellulose-isolatie. In het gebouw wordt er ook volop geëxperimenteerd, zoals met een levend mosdak en een proefopstelling waarbij probiotica in het ventilatiesysteem worden ingeblazen. Ook buiten wordt er ingegrepen: vogelnestkastjes, ingebouwde vleermuiskasten en gevelgroen maken het gebouw natuurinclusief en klimaatadaptief, en dragen bij aan de fauna en flora in de omgeving.

De werken gingen van start in mei 2026. De voorlopige oplevering is voorzien voor begin 2027. Het project wordt gerealiseerd door een multidisciplinair bouwteam bestaande uit ROOILIJN architectuur, Beneens bouw en interieur, BLIEBERG A.C.E., abt be, Studiebureau Cobbaut, M-gineers en BeGREEN@Home.

Foto’s © Kamp C