Van naoorlogs scholencomplex tot hedendaagse campus

Herbestemming als uitgangspunt

Het bestaande complex is typerend voor de naoorlogse onderwijsarchitectuur met rationele volumes en repetitieve raamstroken. In plaats van sloop wordt de robuuste draagstructuur behouden en ingezet als basis voor een hedendaagse campus. Die keuze beperkt de ecologische impact en bewaart de architecturale continuïteit.

De Leerexpert biedt buitengewoon basis- en secundair onderwijs (onder meer type 2 en type 9) en evolueert naar een trajectcampus voor leerlingen van kleuter tot jongvolwassene. Dat vraagt om een ruimtelijke organisatie die verschillende leeftijden en zorgnoden op één site samenbrengt.

Gefaseerde aanpak met noodschool

In afwachting van de definitieve infrastructuur werd eerst een modulaire noodschool gerealiseerd, goed voor 214 extra plaatsen sinds 2023. Vlaanderen en Stad Antwerpen investeren samen circa 13 miljoen euro in tijdelijke en definitieve infrastructuur. Dankzij deze fasering kan het bestaande complex grondig worden aangepakt zonder het onderwijs te onderbreken.

Het project maakt deel uit van de Stedelijke Cluster Santiago in Luchtbal. Door herschikking van schoollocaties ontstaat ruimte om capaciteit uit te breiden en verouderde infrastructuur gefaseerd te vernieuwen. AG Vespa coördineert deze strategische patrimoniumaanpak, waarbij meerdere sites functioneren als samenhangend onderwijsnetwerk.

Ontwerpvisie: behoud en transformatie

Na een ontwerpwedstrijd op conceptniveau werd het Nederlandse bureau Geurst & Schulze architecten aangesteld. Hun voorstel onderscheidde zich door een sterke visie op de combinatie van erfgoedbehoud, circulariteit en onderwijsarchitectuur voor kwetsbare doelgroepen. Bovendien hebben ze een uitgebreide ervaring met schoolprojecten, in het bijzonder voor buitengewoon onderwijs. Hun visie vertrekt vanuit respect voor de modernistische basisstructuur, die wordt gebruikt als rationeel raster voor nieuwe leeromgevingen. Gevelritmiek en volumetrie blijven herkenbaar, terwijl circulatie, gebouwschil en de buitenruimte grondig worden herwerkt volgens hedendaagse comfort- en onderwijsnormen.

Energetische en technische opwaardering

De hoofddraagstructuur blijft behouden, wat materiaal- en CO₂-besparing oplevert ten opzichte van nieuwbouw. Niet-dragende wanden worden selectief aangepast om flexibele klasclusters en zorglokalen te creëren. De gebouwschil wordt hoogperformant geïsoleerd, daken worden vernieuwd en geschikt gemaakt voor zonnepanelen, en technieken worden geüpdatet met aandacht voor ventilatie met warmterecuperatie, energiezuinige verwarming en performante zonwering. Zo bereikt het complex quasi-nieuwbouwniveau binnen de grenzen van renovatie.

Buitengewoon onderwijs als ontwerpmotor

De specifieke noden van leerlingen in type 2 en type 9 sturen het ontwerp. Het project voorziet kleinschalige leerhuizen binnen de grotere campusstructuur, met duidelijke looplijnen en een scheiding tussen rustige en dynamische zones. Akoestiek, daglicht en oriëntatie krijgen bijzondere aandacht om prikkelbelasting te beperken. Buitenruimtes functioneren als verlengstuk van de leeromgeving, met zowel rustige als activerende zones.

Veiligheid en toegankelijkheid

De renovatie biedt de kans om brandveiligheid en toegankelijkheid volledig te actualiseren. Brandcompartimentering, vluchtroutes en circulatie worden afgestemd op leerlingen met uiteenlopende mobiliteits- en gedragsnoden. Naast liften en hellingbanen wordt ook in detaillering – deuropeningen, sanitair en buitenaanleg – ingezet op maximale toegankelijkheid.

De herontwikkeling van Columbiastraat toont hoe een stad via noodinfrastructuur, gefaseerde renovatie en strategische clustering een verouderd scholencomplex kan transformeren tot een circulaire en inclusieve campus.